Truy Xuất Nguồn Gốc Dược Liệu: Hành Trình Bắt Đầu Từ Vùng Trồng

Khi nói đến truy xuất nguồn gốc dược liệu, nhiều người thường nghĩ đến mã QR trên bao bì sản phẩm. Tuy nhiên, mã QR chỉ là nơi người tiêu dùng nhìn thấy thông tin. Đằng sau đó là cả một quá trình quản lý bắt đầu từ rất sớm, ngay từ khi cây dược liệu được lựa chọn giống và đưa xuống đất.

Đối với dược liệu, việc kiểm soát nguồn gốc càng quan trọng bởi chất lượng nguyên liệu phụ thuộc vào nhiều yếu tố như giống cây, vùng trồng, điều kiện đất đai, kỹ thuật chăm sóc, thời điểm thu hoạch và phương pháp sơ chế. Nếu những thông tin này không được ghi nhận đầy đủ, việc kiểm soát chất lượng nguyên liệu sẽ gặp nhiều khó khăn.

Vì vậy, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc cần được thực hiện xuyên suốt quá trình sản xuất, thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn sau thu hoạch.

1. Bắt đầu từ việc xác định vùng trồng

Muốn biết một lô dược liệu đến từ đâu, trước hết cần xác định rõ nơi cây được trồng.

Thông tin về vùng trồng có thể bao gồm địa điểm, diện tích, điều kiện đất đai, hộ tham gia sản xuất và loại cây dược liệu được canh tác. Với vùng nguyên liệu tập trung, việc phân chia khu vực và quản lý từng hộ sản xuất giúp đơn vị liên kết dễ dàng theo dõi quá trình canh tác.

Đây là bước đầu tiên để hình thành dữ liệu cho vùng nguyên liệu. Khi có vấn đề phát sinh về chất lượng, đơn vị quản lý có thể xác định được nguyên liệu đến từ khu vực nào và tiếp tục kiểm tra ngược lại quá trình sản xuất.

2. Quản lý từ nguồn giống

Cùng một loại cây dược liệu nhưng giống khác nhau có thể có đặc điểm sinh trưởng và chất lượng nguyên liệu khác nhau. Vì vậy, thông tin về nguồn giống cần được quan tâm ngay từ đầu.

Người trồng và đơn vị quản lý vùng nguyên liệu cần biết giống được sử dụng là gì, nguồn cung cấp ở đâu, thời điểm đưa giống vào sản xuất và tình trạng cây giống.

Đặc biệt, đối với những vùng dược liệu được sản xuất theo hướng liên kết, việc sử dụng nguồn giống đồng nhất và phù hợp với điều kiện địa phương sẽ giúp cây phát triển tương đối đồng đều, thuận lợi hơn cho chăm sóc, thu hoạch và kiểm soát chất lượng.

3. Ghi nhận quá trình chăm sóc cây

Sau khi xuống giống, quá trình chăm sóc cũng cần được theo dõi và ghi nhận. Đây là phần quan trọng để biết cây dược liệu đã được sản xuất như thế nào trước khi thu hoạch.

Các thông tin có thể bao gồm thời điểm trồng, tình trạng sinh trưởng, quá trình tưới nước, bón phân, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh.

Việc ghi chép không nhất thiết phải quá phức tạp. Điều quan trọng là thông tin cần rõ ràng, thống nhất và có thể đối chiếu khi cần. Đối với người nông dân, đây cũng là cơ sở để nhìn lại quá trình sản xuất và điều chỉnh kỹ thuật cho những vụ tiếp theo.

4. Kiểm soát vật tư đầu vào

Với cây dược liệu, chất lượng nguyên liệu không chỉ được đánh giá bằng hình thức bên ngoài mà còn liên quan đến quá trình sản xuất.

Vì vậy, việc quản lý các loại phân bón, sản phẩm bảo vệ thực vật và những vật tư sử dụng trong quá trình canh tác là cần thiết. Người trồng cần sử dụng đúng loại, đúng liều lượng và tuân thủ thời gian cách ly khi có sử dụng sản phẩm bảo vệ thực vật.

Thông tin về vật tư đầu vào được ghi nhận đầy đủ sẽ giúp quá trình sản xuất minh bạch hơn, đồng thời hỗ trợ việc kiểm soát chất lượng nguyên liệu sau thu hoạch.

5. Thu hoạch cũng cần được truy xuất

Khi đến thời điểm thu hoạch, thông tin không nên dừng lại ở việc ghi nhận sản lượng.

Cần xác định rõ nguyên liệu được thu hoạch từ khu vực nào, thời gian thu hoạch, hộ sản xuất và tình trạng nguyên liệu tại thời điểm thu hái. Với những vùng có nhiều hộ cùng sản xuất, việc phân chia nguyên liệu theo từng lô sẽ giúp hạn chế tình trạng trộn lẫn giữa các nguồn khác nhau.

Thời điểm thu hoạch cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng dược liệu. Vì vậy, thu hái đúng thời điểm và ghi nhận đầy đủ thông tin sẽ giúp kiểm soát tốt hơn chất lượng của từng lô nguyên liệu.

6. Theo dõi quá trình sơ chế

Sau thu hoạch, dược liệu có thể được làm sạch, phân loại, phơi, sấy hoặc thực hiện các bước sơ chế khác tùy từng loại cây.

Đây là giai đoạn có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguyên liệu. Nếu dược liệu được để quá lâu, làm khô không đúng cách hoặc bảo quản trong điều kiện không phù hợp, chất lượng có thể bị ảnh hưởng.

Do đó, thông tin về thời gian thu hoạch, phương pháp sơ chế, điều kiện làm khô và bảo quản cũng cần được quản lý. Khi các công đoạn này được liên kết với thông tin của vùng trồng, đơn vị sản xuất có thể theo dõi được hành trình của nguyên liệu một cách rõ ràng hơn.

7. Mỗi lô nguyên liệu cần có thông tin riêng

Một trong những cách giúp truy xuất nguồn gốc hiệu quả là quản lý nguyên liệu theo từng lô.

Mỗi lô có thể gắn với các thông tin cơ bản như vùng trồng, hộ sản xuất, giống cây, thời điểm trồng, ngày thu hoạch và quá trình sơ chế. Khi nguyên liệu được chuyển sang công đoạn tiếp theo, thông tin của lô cũng được cập nhật và lưu giữ.

Cách quản lý này giúp hạn chế tình trạng nguyên liệu bị trộn lẫn mà không xác định được nguồn gốc. Khi cần kiểm tra, có thể lần theo thông tin từ sản phẩm về lại lô nguyên liệu và vùng trồng ban đầu.

8. Truy xuất nguồn gốc không chỉ để đáp ứng yêu cầu thị trường

Một hệ thống truy xuất tốt không chỉ phục vụ việc kiểm tra hay đáp ứng yêu cầu của khách hàng. Quan trọng hơn, đây là công cụ giúp người sản xuất và đơn vị liên kết quản lý vùng nguyên liệu hiệu quả hơn.

Thông qua dữ liệu được ghi nhận, HTX có thể biết khu vực nào đang sản xuất tốt, hộ nào cần hỗ trợ thêm về kỹ thuật hoặc công đoạn nào đang có nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng.

Đối với người nông dân, việc ghi chép và quản lý sản xuất cũng giúp hình thành thói quen canh tác có kế hoạch, hạn chế sản xuất theo kinh nghiệm riêng lẻ và từng bước nâng cao tính chuyên nghiệp của vùng nguyên liệu.

Vai trò của HTX trong xây dựng vùng dược liệu có thể truy xuất

Nếu mỗi hộ tự sản xuất và tự lưu trữ thông tin theo một cách khác nhau, việc truy xuất sẽ khó thực hiện đồng bộ. Vì vậy, HTX có vai trò quan trọng trong việc thống nhất quy trình và tổ chức quản lý dữ liệu của vùng nguyên liệu.

HTX có thể hỗ trợ người trồng từ việc lựa chọn giống, hướng dẫn kỹ thuật, thống nhất quy trình chăm sóc đến ghi nhận thông tin thu hoạch và sơ chế. Đồng thời, HTX cũng là đầu mối tập hợp dữ liệu, kiểm soát quá trình sản xuất và kết nối vùng nguyên liệu với đơn vị chế biến, tiêu thụ.

Với định hướng phát triển vùng nguyên liệu dược liệu, HTX Hena chú trọng việc xây dựng quy trình sản xuất gắn với chất lượng và khả năng kiểm soát nguồn nguyên liệu. Việc triển khai giống phù hợp, hướng dẫn kỹ thuật và tổ chức sản xuất theo quy trình thống nhất là những bước quan trọng để từng bước hình thành vùng nguyên liệu ổn định.

Truy xuất nguồn gốc là nền tảng để nâng cao giá trị dược liệu

Một sản phẩm dược liệu có nguồn gốc rõ ràng sẽ tạo được sự tin tưởng tốt hơn trong quá trình liên kết và tiêu thụ. Tuy nhiên, để làm được điều đó, truy xuất nguồn gốc cần được xây dựng từ gốc, bắt đầu từ vùng trồng và được duy trì xuyên suốt quá trình sản xuất.

Từ một cây giống được lựa chọn phù hợp, một khu đất được xác định rõ ràng, đến quá trình chăm sóc, thu hoạch và sơ chế, mỗi bước đều góp phần tạo nên lịch sử của một lô nguyên liệu.

Đối với HTX Hena và người trồng, xây dựng vùng dược liệu có khả năng truy xuất không chỉ giúp kiểm soát chất lượng tốt hơn mà còn tạo nền tảng để nâng cao giá trị nông sản, tăng tính minh bạch trong liên kết sản xuất và hướng đến chuỗi giá trị dược liệu ổn định, bền vững hơn.